3. Sınıf iş ve sosya güvenlik hukuku

 İşçi 3 açıdan işverene bağımlıdır. Teknik – Ekonomik ve Hukuki bağımlılık
 Sanayi devrimi İngiltere de yaşanmıştır. Üretim süreci ilk kez yeterli sürekli ve düzenli bir güç kaynağına kavuşmuştur. İnsan ve hayvan gücünün yerini buhar ve elektrikli makineler almıştır.
 Osmanlı İmparatorluğunda ilk sanayileşme Tanzimat ve meşrutiyet döneminde başlamıştır. Bu dönemde teamülü hukuk kurallarının yerini ilk yazılı hukuk kuralları almaya başlamıştır.
 1877 yılında ülkemizin ilk medeni kanunu Mecelle yürürlüğe girmiştir.
 Yetişkin işçilerin yanı sıra kadın genç ve çocuk işçileri çalışma yaşı süreleri işin nitelik ve koşulları yönünden koruyan Umumi Hıfzıssıhha Kanunu yürürlüğe girmiştir.
 İş hukukunun yazılı kaynakları : Kanunlar,Tüzükler,yönetmelikler,genelge,bakanlar kurulu kararları,resmi tebliğ ve genel emirler
 İş hukukunun yazısız kaynakları : Gelenekler,örf ve adetler
 İş hukukunun yardımcı kaynakları : Kazai içtihatlar, mahkeme kararları, bilimsel içtihatlar,ilmi görüşler
 İşverenler 50 veya daha fazla işçi çalıştırdıkları iş yerlerinde Bakanlar Kurulunun belirleyeceği oranda eski hükümlü ve özürlü çalıştırmak zorundadırlar. Bu işçilerin toplam oranı %6 dır. Kamuda %4 özürlü %2 eski hükümlü, özelde %3 özürlü, %1 eski hükümlü, %1 terör mağduru kalan %1 de işveren kendi tercihine göre kullanır
 İşverenler toplu işten çıkarma söz konusu olduğunda 6 ay içerinde tekrar aynı nitelikte iş için işçi almak isterse toplu çıkardığı işçilere öncelik vermek zorundadır.
 Sakatlanarak işten ayrılan bir işçi iyileştikten sonra işe alınmak isterse boş ve uygun kadro olduğu takdirde tekrar işe alınmak zorundadır.
 Sendikal görev nedeniyle işten ayrılan bir işçi görevi bittikten sonra üç ay içerisinde başvurursa tekrar işe alınması gerekir.
 Mecburi askerlik dışında silah altına alınmak için işyerinden ayrılan bir işçinin iş sözleşmesi hemen sona ermez. 1 yıllık kıdem için 2 ay süreyle askıda kalır. Görevi biten işçi 2 ay içerisinde başvurursa işe alınmada önceliği vardır.
 Hastalanan gazetecilerin iş sözleşmeleri 6 ay süre ile feshedilemez. Gazeteci ancak vazife göremeyecek duruma düşmüşse işten çıkartılır. İyileşen gazeteci fesihten itibaren 1 yıl içerisinde iyileşirse tekrar işe başvurabilir ve boş yer olması durumunda tekrar işe alınır.
 14 yaşını doldurmuş ilköğretimini tamamlamış olan çocuklar okullarına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler.
 16-18 yaş arası çocuklar ağır işlerde çalıştırılamazlar.
 Kadın işçiler doğumdan önce 8 doğumdan sonra 8 hafta olmak üzere toplam 16 haftalık süre ile çalıştırılmamaları esastır. Doktorun onayı ile doğumdan önceki 3 haftaya kadar işyerinde çalışabilir.
 İŞ SÖZLEŞMESİNİN BAŞLICA TÜRLERİ ŞUNLARDIR :
 Sürekli ve süreksiz iş sözleşmeleri : Niteliği bakımından en çok 30 gün süren işlere süreksiz daha uzun sürenlere sürekli iş denir
 Belirli ve Belirsiz iş sözleşmeleri : Sürenin ne zamana sona ereceği anlaşılabiliyorsa belirli süreli süre konmamışsa ve anlaşılmıyorsa belirsiz süreli iş sözleşmesidir.
 Tam ve Kısmi süreli iş sözleşmeleri : İşçinin normal haftalık çalışma süresi 45 saat üzerinden yapılan sözleşmeler tam süreli daha kısa süreli olanlar kısmi süreli iş sözleşmeleridir.
 Çağrı üzerine ve çalışmaya dayalı iş sözleşmeleri : Kısmi sürelidir. Yazılı olarak yapılması gerekir. Ne kadar çalışılacağını taraflar belirlemedikleri taktirde haftalık çalışma saat 20 saattir.
 Deneme süreli iş sözleşmeleri : Deneme süresi en çok 1 aydır. Taraflar anlaşırlarsa 4 aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi kararlaştırılmış ise deneme süreli iş sözleşmesidir.
 Takım Sözleşmesi ile oluşturulan iş sözleşmeleri : Birden çok işçinin meydana getirdiği bir takımı temsilen bu işçilerden birinin takım kılavuzu sıfatıyla işveren ile yaptığı sözleşmedir.
 İş sözleşmesinde tarafların borçları : İŞÇİNİN BORÇLARI : Bizzat çalışma borcu Özenle çalışma borcu, işverene bağımlı çalışma borcu, sadakat borcu, disiplin borcu İŞVERENİN BORÇLARI Ücret ödeme borcu, İş sağlığı ve iş tedbirlerini alma borcu, İşe uygun işçi çalıştırma borcu, iş nedeniyle zarar gören işçiye ait alet taşıt ve hayvanları tanzim borcu, eşit davranma borcu, işçiye buluşlarından ötürü ödeme yapma borcu
 Ücretin Unsurları şöyledir : Bir iş karşılında ödenmesi İşveren yada üçüncü kişiler tarafından ödenmesi, Para olarak ödenmesi
 Ücret Sistemleri şöyledir : Zamana göre ücret, akort ücret, yüzde usulü ücret, götürü ücret, primli ücret, komisyon ücret, kardan pay alma
 Asgari ücret Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından asgari ücret tespit komisyonu aracılığı ile en geç iki yılda bir belirlenir. Asgari ücret tespit komisyonu en az 10 üyenin katılması ile toplanır.
 Ücret en geç bir aylık olarak verilir. Bu haftalık ve günlün de verilebilir. Ücretin zaman aşımı 5 yıldır. Her aylık ücret için beş yıl ayrı hesaplanır.
 İşçi ücretlerinde yapılacak kesintiler bir ayda 2 günlükten fazla olamaz
 Haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Günlük çalışma süresi 7,5 ile 9 saat arası değişebilir.
 Telafi çalışması günlük çalışma süresi 11 saati aşmamak koşulu ile 3 saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.
 Çalışma yerine ulaşırken ve çıkarken geçen süreler, başka yerde çalışması için gönderilen işçinin yolda geçirdiği süreler, İşçinin işe hazır beklediği süreler, işçinin asıl işini yapmaksızın ( işveren ile ilgili işler için herhangi yerde meşgul edilmesi ) geçirdiği süreler ve kadın işçilerin emzirme süreleri çalışma süresinden sayılır.
 İşyerlerinde ara dinlenme süreleri 4 saat ve daha kısa süreli işlerde 15 dakika, 4 saat ile 7,5 saat arası işlerde yarım saat ve 7,5 saati aşan işlerde 1 saattir.
 Gece çalışmaları en geç 20,00 de başlayarak en erken sabah 06,00 a kadar süren dönemdir. İşçilerin gece çalışmaları en fazla 7,5 saati geçemez
 Genel sebeplerle fazla çalışma ülkenin genel yararına veya üretimin artırılması, işverenin artan talebi karşılamak için yaptırdığı çalışmalar genel sebeplerle fazla çalışmadır. Fazla çalışılan her bir saat için normal çalışma ücreti P artırılır.
 Zorunlu sebeplerle fazla çalışma : Bir arıza sırasında, zorlayıcı sebepler ortaya çıktığında işçilerin hepsi yada bir kısmına fazla çalışma yaptırılabilir. Bu çalışmada süre sınırlaması yoktur. Arıza giderilinceye kadar işyerinde normal çalışma düzeni sağlanıncaya kadar çalışma yapılacaktır.
 Olağanüstü sebeplerle fazla çalışma : İşçi ve işverenin iradesi dışında Bakanlar Kurulu’nun kararı ile gerçekleşmektedir. Süre sınırlaması yoktur.
 Yıllık ücretli izin süresi şöyledir. 1 yıldan 5 yıla kadar ( 5. yıl dahil ) 14 gün, 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara 20 gün, 15 ten fazla olanlara 26 günden az olmayacaktır.
 18 ve daha küçük işçilerle 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin 20 günden aşağı olamaz.
 Bar,kabare,kahve, gazin, hamam gibi işyerlerinde 18 yaşından küçükler çalıştırılmaz. Yasaklama kararı belediyelere bırakılmıştır
 Sanayiye ait işlerde çalıştırma yasağı 18 yaşını doldurmamış gençlerin ve çocukların sanayiye ait işlerde gece çalıştırılmaları yasaktır. Ancak sanayiye ait işlerde gündüz döneminde çalışabilirler.
 Çocuk ve genç işçilerin 18 yaşını dolduruncaya dek 6 ayda bir kez doktor muayenesinden geçmesi gereklidir.
 Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam 1,5 saat süt izni verilir. Süt izinleri çocuk 1 yaşını tamamladıktan sonra verilmez.
 Sadece belirli süreli iş sözleşmeleri süreli fesih ile sona erdirilebilir. Kıdeme göre iş sözleşmesi feshedildikten sonra belli bir süre daha çalışmalarını öngören sona erme şeklidir. Sözleşmenin fesihten önce karşı tarafa bildirilmesi gerekir. Karşı tarafın kabul etmesine gerek yoktur. İşi 6 aydan az süren işçinin bildirimi karşı tarafa iletildikten sonra 2 hafta, 6 ay ile 1,5 yıla kadar süren 4 hafta, 1,5 ile 3 yıla kadar 6 hafta ve 3 yıldan fazla sürenler için 8 hafta sonra feshedilmiş sayılır.
 Derhal Fesih Nedenleri : Sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller, zorlayıcı sebepler
 Kıdem tazminatının hesaplanması Çalışma süresi (yıl) * günlük ücret * 30 örnek 6 yıl çalışan birisi bu günki günlük ücreti 20,00 YTL 6*20*30= 3600,00 YTL
 Değişik iş kollarına ait 5 sendikanın bir araya gelmesi ile konfederasyon oluşur.
 Sendikalarda işyeri sendika temsilcileri şu şekildedir : işçi sayısı 50 ye kadar 1, 51-100 arası 2, 101 500 arası 3, 501 1000 arası 4, 1001 2000 arası 6, 2000 den fazla ise 8 temsilce
 Sendikaların tutacakları defterler : Üye kayıt, karar, gelen ve giden evrak, zimmet, gelir ve gider, demirbaş, bilanço, aidat, envanter ve kesin hesap, genel kurul karar, denetleme kurulu karar, disiplin kurulu karar, yevmiye ve defteri kebir defterleridir. BU defterlerin her genel kurulu izleyen 15 gün içinde notere onaylatılması zorunludur. Sendika ve konfederasyonlar defterlerini 10 yıl saklamak zorundadırlar.
 Osmanlı imparatorluğu döneminde esnaf örgütleri ile ilgili tüm kural ve formalitelerin nitelik ve biçimlerinin gösterildiği yazılı metinlere Fütüvvetname denir.
 İş kanunu kapsamına girecek nitelikte bir iş yeri kuran işveren bu durumu 1 ay içerisinde bölge çalışma müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
 Asgari ücret tespit komisyonunun kararları resmi gazetede yayınlandığı tarihi izleyen ay başında yürürlüğe girer.
 Türkiye de sakat ve eski hükümlü işçi çalıştırmaya ilişkin düzenlemeler ilk kez Deniz iş kanununda yer almıştır.
 250 işçinin çalıştığı bir iş yerinde lokavt uygulayan bir işveren tüm işçileri işten uzaklaştırmak zorundadır.
 Bağ-kur kanununa göre malullük aylığından faydalanabilmek için en az 5 tam yıl prim ödemiş olmak gerek.
 Asgari ücret komisyonu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın çağrısı ile göreve başlayabilir.
 Konfederasyon, sendika, ve sendika şubelerinin başkanları ve yöneticileri göreve seçilmelerinden itibaren 3 ay içinde kendilerinin eşlerinin ve velayetleri altındaki çocuklarının mal varlığını notere bildirmek zorundadırlar.
 Sendikaya üyelik aidatı tavan sınır işçinin bir günlük çıplak ücretidir.
 Dayanışma aidatı üyelik aidatının 2/3 üdür. 6 ytl ise 6/3*2= 4 ytl
 Sendikalar kanununa göre toplu görüşme aşaması 30 gün ile sınırlandırılmıştır.
 Uygulanan bir grevin kanun dışı olup olmadığını iş mahkemeleri tespit eder.
 Geçici iş göremezlik ödeneği sigortalının günlük kazancının 2/3 üdür.
 Ülkemizdeki iş kanunları 4857 sayılı iş kanunu, 854 sayılı Deniz iş kanunu, 5953 sayılı basın iş kanunu, 506 sayılı SSK kanunu, 2925 sayılı tarım işçileri kanunu, 4447 sayılı işsizlik sigortası kanunu
 4857 sayılı iş kanunu deniz ve hava taşıma işleri, 50 ve daha az işçi çalıştıran tarım ve orman işleri yapılan iş yerlerinde, bir aile üyeleri arasında yapılan el sanatları işlerinde, ev hizmetlerinde, çıraklarda, Profesyonel sporcularda, rehabilite edilenler ve 3 kişinin çalıştığı iş yerlerinde uygulanamaz.
 Ülkemizde uygulamaya koyulan ilk iş kanunu 1936 yılında uygulamaya koyulan deniz iş kanunudur.
 Bir iş yeri kapanırsa bunu Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge müdürlüklerine bildirir.
 Tatil-i eşkal kanunu 1909 yılında artan işçi eylemlerini yasaklamak için çıkartılmıştır.
 İşçi aleyhine değiştirilemeyen fakat işçinin lehine olacak şekilde her zaman değiştirilebilmesi mümkün olan kanun hükümlerine nispi emredici norm denir.
 Gece çalıştırılan işçiler en geç 2 yılda bir sağlık kontrolünden geçerler.
 İşveren işçi istediği takdirde 4 gün ücretsiz izin vermelidir.
 Emzikli işçiye 6 ay ücretsiz izin verilebilir.
 Toplu işten çıkarma bölge müdürlüğüne bildirildikten 30 gün sonra gerçekleşir.
 İş mahkemesi süreli fesih i geçersiz kılarsa işveren işçiye en çok 4 aylık ücret ödemek zorundadır.
 5 yıldır çalışan işçinin sözleşmesi işverence kötü niyetli olarak feshedilirse işveren 24 haftalık ücreti işçiye ödemek zorundadır.
 Fazla çalışma süresi kıdem hesaplanırken dikkate alınmaz.
 Türkiye de 28 adet iş kolu vardır.
 Konfederasyon yönetim kurulu en az 5 en fazla 29 üyeden oluşur.
 Sendika yönetim kurulu en az 3 en fazla 9 üyeden oluşur.
 Bir iş yerinin hangi iş koluna girdiğini Çal. Ve Sos. Güv. Bakanlığı belirler.
 Sendikaya üye olmak için 16 yaşının doldurulmuş olması gerekmektedir.
 Üyelik baş vurusu 30 gün içerisinde reddedilmezse kabul edilmiş sayılır.
 Sendikalar nakit mevcudunun @ ını yatırım için  unu üyelerin eğitimi için harcarlar.
 Sendika ve konf. Faaliyetlerinin durdurulmasına mahkeme kara verir. Mal varlığı Türkiye İş kurumuna devredilir.
 Toplu iş sözleşmesi en az 1 en çok 3 yıl için yapılır
 Toplu hak uyuşmazlıklarında mahkeme kararını en geç 2 ay içerisinde açıklar.
 Arabulucuların görev süresi normal olarak 15 gündür.
 Grev ve lokavt kararı alındıktan sonra 6 iş günü içinde karar notere gönderilir. Karşı tarafa bildirildikten 60 gün içinde karar uygulanır.
 Sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya kanuna göre hesaplanan aylık kazancının p i oranında gelir bağlanır.
 Çalışmaya başladıktan sonra çalışma gücünün ` ını kaybeden kişi malullük sigortasından faydalanır.
 İş kazası 3 gün içerisinde kuruma bildirilir.
 900 gün çalışıp prim ödeyen işsizlere 8 ay işsizlik ödeneği ödenir.
 16 yaşını doldurmamış birisinin sendika üyesi olabilmesi için kanuni temsilcilerin yazılı izni gerekir.
 Sendikaların ticari bir faaliyete yatırım yapması yasak bir faaliyettir.
 İşsizlik sigortasını Devlet, işveren ve işçi beraber öder
 Ekonomik durumu düzeltmek için yapılan gren kanuni grevdir.
 Grev ve lokavt ertelendiği zaman olağanüstü arabulucu Çal. ve Sos. Güv. Bakanıdır.
 İşçinin kendi özel arabası ile işe gelirken yaptığı kaza iş kazası değldir.
 48757 sayılı kanun sanayi ve ticari işlerde uygulanır.
 İş yeri iç yönetmelikleri işveren tarafından hazırlanır.
 Herkesin dilediği işverenin işinde çalışması ve her işvereninde dilediği kimselere hizmet akdi yapma hakkına sahip olması sözleşme serbestisi ilkesidir.
 İş kanunu ilke olarak 15 yaşını doldurmamış işçileri çocuk işçi olarak kabul eder.
 İşverence işçiye 2 gün iş arama izni verilir.
 İşinden ayrılan işçiye işveren tarafından verilen yalnızca işin çeşidini ve süresini gösteren belgeye çalışma belgesi denir.
 Sendikalar kanununda hüküm bulunmayan hallerde dernekler kanununa başvurulur.
 Bir iş kolunda yasal olarak kaç sendika kurulabileceği konusunda yasal sınırlama yoktur.
 Sendikalar özel hukuk tüzel kişidirler. Sendika üyeliğinden çekilme sendika üyeliğini sona erdirmez.
 Bir sendika baksa bir sendika ile birleşirse birleşen sendika tüzel kişiliğini kaybeder.
 Sendikaların birleşmesine Sendika genel kurulu karar verir.
 Cumhuriyet döneminde 1921 de yürürlüğe giren kanun ile Ereğli ve Zonguldak kömür madenlerinde çalışan işçilerin günlük çalışma süresi 8 saattir
 15 yaşını doldurmamış anacak temel eğitimini tamamlamış bir işçi hafta en fazla 35 saat çalıştırılabilir.
 Mahkemece feshin geçersizliğine karar verilmesi halinde işçi 10 gün içerisinde işe dönmek için işverene başvurmak zorundadır.
 Grevi erteleme kararını Bakanlar Kurulu verebilir.
 İşçi sendikası şubesi genel kurulu delege sayısı en az 100 en fazla 150 olur
 Emekli sandığı kanununa göre emeklilik keseneği % 16 dır.
 Yetki belgesi alan bir işçi sendikası 15 gün içerisinde toplu görüşme çağrısı yapmazsa Yetki Belgesinin hükmü kalmaz.